Status van internationale normen

Status van internationale normen

Hoofdstuk 1 van de Grondwet bevat de grondrechten, zoals het recht op gelijke behandeling, de vrijheid van meningsuiting en bestaanszekerheid. Daarnaast is de staat gebonden aan internationale normen. Nederland heeft vrijwel alle belangrijke mensenrechtenverdragen geratificeerd. Dat betekent dat regering en parlement goedkeuring hebben verleend aan het aangaan van internationale verplichtingen door Nederland. Door deze verdragen te ratificeren, verplicht Nederland zich om de daarin opgenomen mensenrechten daadwerkelijk te respecteren, te beschermen en te verwezenlijken. Dat heeft tot gevolg dat de staat uitvoering moet geven aan de rechten en verplichtingen die in dat verdrag staan. Ook verplicht Nederland zich door ratificatie tot het meewerken aan internationaal toezicht op de naleving van die verdragen. Uitvoering geven aan internationale verdragen betekent dat de staat ervoor moet zorgen dat nationale wetten en andere regels, beleid en praktijk in overeenstemming met verdragsnormen zijn. Alle onderdelen van de overheid zijn verplicht zich aan mensenrechten te houden. De overheid moet daarbij niet alleen voorkomen dat zij zelf mensenrechten schendt, maar mensenrechten ook actief beschermen tegen schendingen door anderen en maatregelen nemen om deze rechten te realiseren. 

In Nederland kunnen mensen de rechter vragen te oordelen of in een bepaalde situatie bepalingen uit internationale mensenrechtenverdragen zijn nageleefd. Of de rechter zich daarover mag uitspreken, is geregeld in de Grondwet. Veel bepalingen over mensenrechten kunnen daarvoor worden gebruikt, maar niet alle. Internationale verdragen bieden daarmee extra bescherming. De rechter mag wetten namelijk niet aan de Grondwet toetsen op grond van artikel 120 van de Grondwet. Wel kan de rechter wetten en overheidsoptreden toetsen aan bepalingen uit internationale mensenrechtenverdragen die daarvoor kunnen worden gebruikt.   

Mensenrechten zijn minimumnormen. Deze rechten zijn gebaseerd op de menselijke waardigheid en zijn gericht op de bescherming van de menselijke waardigheid. Dat deze rechten niet alleen in nationale wetten en de Grondwet zijn vastgelegd, maar ook in internationale verdragen biedt extra bescherming. Ze zijn zo fundamenteel, dat ze niet door een wisseling van regering aan de kant kunnen worden gezet. Dat is in het belang van de burger en diens mensenrechten.  

Opkomen voor je mensenrechten

Als je denkt dat je mensenrechten worden geschonden, kun je op verschillende manieren voor je rechten opkomen. In Nederland kun je bijvoorbeeld naar de rechter stappen. Afhankelijk van de situatie kun je ook terecht bij een toezichthouder, zoals het College, of een organisatie die mensen ondersteunt bij het opkomen voor hun rechten. Ook internationaal zijn er verschillende mogelijkheden. Zo houden verschillende organen van de Verenigde Naties en de Raad van Europa toezicht op de naleving van mensenrechten in Nederland. In sommige gevallen kunnen mensen bij deze organen een klacht indienen. 

Rol van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens

Wat is hierbij de rol van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)? Het EHRM legt het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) uit vanuit het beginsel dat het EVRM effectieve bescherming biedt. Het Hof kan uitspraak doen in individuele zaken waarin mensen stellen dat een staat hun rechten uit het EVRM heeft geschonden. Met andere woorden: de burger moet in de praktijk echt iets hebben aan de rechten die het verdrag beschermt. Ook gaat het Hof uit van een dynamische interpretatie van het verdrag. Dat wil zeggen dat het Hof de rechten interpreteert in het licht van de hedendaagse omstandigheden. Als het EHRM concludeert dat er sprake is van een schending van een of meer mensenrechten, is het aan de nationale autoriteiten te zorgen voor rechtsherstel voor betrokkenen en het treffen van de noodzakelijke maatregelen om toekomstige schendingen te voorkomen. Het Comité van Ministers van de Raad van Europa ziet toe op de naleving van uitspraken.