Het College heeft advies uitgebracht over het concept van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) dat in juni 2026 is gepubliceerd. De NAS is de overkoepelende strategie van de overheid om Nederland te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering (klimaatadaptatie), zoals zeespiegelstijging, hitte, droogte en extreme neerslag. Klimaatverandering heeft een grote impact op mensenrechten: van het recht op gezondheid, voedsel of huisvesting tot het recht op een schone, gezonde en duurzame leefomgeving. Maar het College mist in de conceptstrategie een verdere uitwerking van die impact en de acties die nodig zijn om mensenrechten te waarborgen. Daarbij spoort het College de overheid ook aan om meer te focussen op kwetsbare groepen, die extra hard worden geraakt door klimaatverandering. En om inwoners van Caribisch Nederland net zo goed te beschermen als inwoners van Europees Nederland.
Beeld: © Roëlton Thodé / Roëlton Thodé
Erosie van de kust op Sint Eustatius
Gebrek aan focus op mensenrechten geeft blinde vlekken
Rick Lawson, voorzitter van het College: “De gevolgen van klimaatverandering voor de mensenrechten zijn zó duidelijk, dat het echt verbazingwekkend is dat de conceptstrategie daar helemaal niet bij stilstaat. Mensenrechten spelen geen expliciete rol, terwijl het College er toch al meerdere keren op heeft gewezen dat een mensenrechtenperspectief essentieel is bij de aanpak van klimaatverandering. Juist doordat die focus op mensenrechten ontbreekt, worden kwetsbare groepen over het hoofd gezien. Daarnaast is de aanpak voor Caribisch Nederland veel minder uitgewerkt dan die voor Europees Nederland. De rechtbank Den Haag oordeelde eerder al dat de overheid inwoners van Bonaire discrimineerde, en hun mensenrechten schond, door het langer uitstellen van klimaatmaatregelen. We roepen de overheid dan ook nadrukkelijk op om mensenrechten alsnog mee te nemen in de NAS.”
Iedereen heeft recht op bescherming tegen klimaatverandering
Nederland heeft in verschillende mensenrechtenverdragen, klimaatverdragen en internationale afspraken vastgelegd dat het zich, net als andere landen, zal inzetten voor klimaatmitigatie en klimaatadaptie. Klimaatmitigatie gaat over maatregelen om klimaatverandering en oorzaken daarvan tegen te gaan. Klimaatadaptatie, waar de NAS over gaat, houdt in: maatregelen nemen om de gevolgen van klimaatverandering te verzachten. Staten zijn verplicht om beide type maatregelen te nemen en mensenrechten te beschermen, zowel voor huidige als voor toekomstige generaties.
Zo moet Nederland ernstige gezondheids- of milieuschade als gevolg van klimaatverandering zo veel mogelijk proberen te voorkomen. Daarbij moet de staat ook handelen als nog niet zeker is of er schade gaat zijn en wat deze precies wordt. Dit heet ook wel het preventie- of voorzorgsbeginsel. Het gelijkheidsbeginsel is ook een belangrijk uitgangspunt: verschillende groepen binnen een staat moeten in gelijke gevallen gelijk behandeld worden als het gaat om klimaatverandering. En waar relevante verschillen bestaan, moeten maatregelen daar ook rekening mee houden. Dit betekent dat er ook extra aandacht moet zijn voor groepen in kwetsbare situaties. Mensen die harder worden geraakt, of zich minder kunnen aanpassen aan klimaatverandering, hebben ook recht op meer hulp. Deze twee afspraken spelen een sleutelrol in het advies van het College.
Benadering vanuit mensenrechten ontbreekt
Aan de NAS is een breed participatieproces en voor het eerst een uitgebreide sociale impactanalyse voorafgegaan. Daarover is het College te spreken. Mensenrechten zijn op dit moment echter niet meegenomen in de conceptstrategie, terwijl de gevolgen van klimaatverandering een grote impact hebben op het leven van mensen en hun rechten. Daarom adviseert het College om een mensenrechtenbenadering expliciet onderdeel te maken van de strategie.
Daarbij moet inzichtelijk gemaakt worden welke effecten klimaatverandering in Europees én Caribisch Nederland heeft op mensenrechten. Maar ook welke gevolgen de strategische keuzes en beleidsopties hebben. Een andere belangrijke vraag daarbij is: worden de lasten gelijk verdeeld bij de aanpak, bijvoorbeeld tussen huidige en toekomstige generaties? Het College geeft aan dat toekomstige generaties niet de (hogere) lasten moeten dragen van beleidskeuzes van nu.
Kwetsbare groepen in kaart brengen essentieel
Klimaatverandering heeft grote gevolgen voor iedereen, maar sommige groepen worden harder getroffen dan andere. Denk daarbij aan kinderen, mensen met een lager inkomen, ouderen, mensen met een chronische aandoening en dak- of thuisloze mensen. Onderzoek voor de NAS heeft deze kwetsbare groepen wel geïdentificeerd voor Europees Nederland, maar de strategie daarvoor blijft vaak meer algemeen, zonder concrete acties voor de bescherming van deze groepen te noemen.
Het College raadt aan om specifiek voor iedere opgave te verduidelijken welke groepen worden geraakt, met bijbehorende acties. En om ook rekening te houden met intersectionaliteit: mensen kunnen tot meerdere kwetsbare groepen behoren. Bijvoorbeeld een oudere vrouw die in armoede leeft en die zich daardoor minder goed tegen hitte kan beschermen. Ook beveelt het College aan om kinderrechten beter te waarborgen in de NAS, en kinderen te betrekken in het proces. Voor Caribisch Nederland zijn de kwetsbare groepen bovendien nog niet in kaart gebracht. Het College roept dan ook op om dit zo snel mogelijk te doen.
Extra klimaatrisico’s Caribisch Nederland, maar minder aandacht
Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben een andere context als het gaat om klimaatverandering. De rechtbank oordeelde eerder al dat de Nederlandse Staat onvoldoende maatregelen had genomen om Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Terwijl inwoners van Bonaire harder worden getroffen door bijvoorbeeld de stijging van de zeespiegel en afstervende koraalriffen. Sint Eustatius en Saba zijn Bovenwindse Eilanden en liggen in een orkaangevoelige zone. Daardoor zijn zij gevoeliger voor extreme regenval, modderstromen en aardverschuivingen.
De NAS besteedt aandacht aan alle drie de eilanden, maar geeft vooral aan te willen verkennen wat de situatie is en welke acties voor klimaatadaptie nodig zijn. Het College onderstreept de urgentie om een tijdspad voor Caribisch Nederland, inclusief acties tot 2030, te ontwikkelen. Zodat verschillen in bescherming van mensenrechten tussen Caribisch Nederland en Europees Nederland zo veel mogelijk worden ingelopen. Er ligt momenteel wel een klimaatplan voor Bonaire, maar dit is nog niet publiek gemaakt. Klimaatplannen voor Saba en Sint Eustatius zijn er nog altijd niet. Daarom roept het College de Nederlandse overheid op om alle drie de eilanden te ondersteunen bij het maken en publiceren van de plannen.
Het volledige advies is hier te lezen: Advies Ontwerp Nationale Klimaatstrategie 2026.