Het wetsvoorstel voor een algemeen verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties is in strijd met de demonstratievrijheid. Dat concludeert het College voor de Rechten van de Mens in een advies. Het voorstel helpt volgens het College niet tegen geweldpleging of vernieling, maar belemmert wel demonstraten die goede redenen hebben voor gezichtsbedekking.
Beeld: © ANP / Joris van Gennip
Het College begrijpt en deelt de verontwaardiging over incidenten waarbij gemaskerde personen rond demonstraties vernielingen aanrichten. Zulke incidenten zijn gelukkig erg uitzonderlijk. Het is echter niet realistisch te verwachten dat kwaadwillenden zich door dit wetsvoorstel zullen laten tegenhouden. Daarbij komt dat burgemeesters al bevoegdheden hebben om bij risico’s gericht een verbod op gezichtsbedekking in te stellen.
Demonstratievrijheid staat voorop
Het recht op vreedzame demonstratie is een fundamenteel mensenrecht in onze democratische rechtsstaat. Geweld of vernielingen horen daar niet bij. Overheden mogen maatregelen treffen om geweld rond demonstraties te voorkomen. Deze maatregelen moeten proportioneel zijn, en mogen mensen zonder slechte bedoelingen niet afschrikken om te demonstreren.
Het algemeen verbod op gezichtsbedekking raakt mensen die goede redenen hebben om onherkenbaar te blijven, bijvoorbeeld vanwege medische omstandigheden, of angst voor represailles tegen familie, zoals bij een demonstratie tegen een buitenlands regime. Het wetsvoorstel bevat wel een uitzonderingsbepaling, maar deze legt een strenge bewijslast bij de demonstrant. Overtreding kan leiden tot strafrechtelijke vervolging, met een boete of hechtenis als gevolg. Dat alles kan burgers afschrikken om deel te nemen aan een vreedzame demonstratie. Gezichtsbedekking bij demonstraties is op zichzelf niet gewelddadig of schadelijk is voor anderen. Het algemeen strafbaar stellen hiervan is daarom in strijd met de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Burgemeesters hebben al bevoegdheden
Ten slotte is volgens het College van belang dat burgemeesters nu al de mogelijkheid hebben om bij demonstraties met een verhoogd risico op escalatie een verbod op gezichtsbedekking af te kondigen. Een verbod in reactie op risico of signalen is effectiever en eerder proportioneel dan een algemeen wettelijk verbod. Uit onderzoek blijkt dat het overgrote deel van demonstraties zonder enig incident verloopt. Burgemeesters, verantwoordelijk voor de openbare orde, geven aan geen nut te zien in een algemeen verbod op gezichtsbedekking. Het College adviseert de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties daarom het wetsvoorstel niet bij de Kamer in te dienen.