Op 14 en 15 mei 2026 vindt in Chişinău, de hoofdstad van Moldavië, een ministeriële conferentie van de Raad van Europa plaats. Een belangrijk agendapunt is het aannemen van een politieke verklaring over mensenrechten en migratie. Het College roept de Nederlandse regering op om zich bij deze gelegenheid nadrukkelijk te blijven inzetten voor het Europese systeem van de bescherming van mensenrechten en voor de onafhankelijke positie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Oproep van het College voor de Rechten van de Mens: bescherm het EVRM in Chişinău).
Beeld: © Lex van Lieshout / ANP Foto
Waar gaat het over?
Aanleiding voor de verklaring is dat sommige lidstaten vinden dat zij bij hun migratiebeleid, onder meer ten aanzien van irreguliere migratie en de uitzetting van vreemdelingen die ernstige strafbare feiten hebben gepleegd, te weinig ruimte ervaren. Daarbij wordt gewezen op de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over het verbod op foltering en onmenselijke of vernederende behandeling (artikel 3 EVRM) en het recht op privé- en gezinsleven (artikel 8 EVRM).
Andere lidstaten benadrukken dat het Hof al ruime beleidsvrijheid laat aan staten; voor zover mensenrechten grenzen stellen aan overheidsoptreden, vloeit dat voort uit de fundamentele waarden die zij beschermen. In hun ogen mag een discussie over migratie niet leiden tot het ondermijnen van het gezag van het Hof of het verlagen van het beschermingsniveau van mensenrechten.
Waarom het EVRM zo belangrijk is
Voor het College staat voorop dat het EVRM van cruciaal belang is voor onze democratische rechtsstaat. Van de vrijheid van meningsuiting van politici tot het eigendomsrecht van belastingbetalers, en van de bescherming tegen huiselijk geweld tot de demonstratievrijheid: het Verdrag beschermt basisrechten waar we allemaal, elke dag weer, gebruik van maken. Deze rechten zijn vastgelegd in nationale wetten en worden in Nederland beschermd door de rechter.
Maar het gezamenlijke Europese minimum wordt uiteindelijk bewaakt door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat Hof biedt een vangnet wanneer nationale rechtsbescherming tekortschiet.
Ook Nederlanders hebben in Straatsburg bescherming gezocht en gekregen: waaronder de nabestaanden van de MH17-ramp, journalisten, patiënten en ondernemers. Die rechtsbescherming was en is onvervangbaar; de rechtsstaat in Nederland – en in de andere 45 Verdragspartijen – kan niet zonder. Dat wordt ook onderkend door de huidige regering: “We blijven pal staan voor onze Westerse vrije waarden en komen op voor mensenrechten” – aldus het Coalitie-akkoord.
Ruimte voor gesprek, maar geen afbreuk aan bescherming
Het College benadrukt dat het vanzelfsprekend is dat verdragsstaten met elkaar spreken over het EVRM. Dat hebben zij, sinds de aanvaarding van het Verdrag in 1950, keer op keer gedaan. Zo zijn er meerdere protocollen aangenomen om rechten toe te voegen of procedures te verbeteren. Ook hebben staten vaker politieke verklaringen afgegeven om het verdrag en het Hof te ondersteunen.
Een recent voorbeeld is de top in Reykjavik in 2023, waar Europese leiders zich opnieuw committeerden aan democratie, rechtsstaat en mensenrechten, mede naar aanleiding van de Russische inval in Oekraïne.
Wat de huidige onderhandelingen anders maakt, is dat sommige staten de indruk hebben gewekt dat ze het beschermingsniveau van enkele basisrechten willen verlagen, en dat ze daarbij het gezag van het EHRM in twijfel leken te trekken. Dat heeft geleid tot brede zorgen bij mensenrechtenorganisaties, wetenschappers en nationale mensenrechteninstituten. Ook de Commissaris voor de Rechten van de Mens van de Raad van Europa heeft daar publiekelijk voor gewaarschuwd.
Het Europese netwerk van nationale mensenrechteninstituten (ENNHRI) heeft hierover een gezamenlijke verklaring uitgebracht, die door het College voor de Rechten van de Mens is onderschreven.
Verwachtingen richting de Nederlandse regering
Het College volgt de onderhandelingen op de voet. Het verwacht van de Nederlandse regering, die van oudsher een actieve en constructieve rol heeft gespeeld in de Raad van Europa, dat zij zich ook in de aanloop naar en tijdens de conferentie in Chişinău inzet voor het Europese systeem van de bescherming van mensenrechten.
Voor het College is cruciaal dat de Verklaring van Chişinău op geen enkele manier afbreuk doet aan:
- het belang van het EVRM voor democratie, rechtsstaat en mensenrechten in Europa;
- de onafhankelijkheid en het gezag van het Straatburgse Hof;
- de taak van het Hof om het EVRM uit te leggen en toe te passen;
- het uitgangspunt dat mensenrechten gelden voor iedereen, zonder onderscheid;
- de verplichting van staten om de rechten uit het verdrag te beschermen voor iedereen onder hun rechtsmacht;
- het absolute verbod op foltering en onmenselijke of vernederende behandeling;
- de beleidsruimte die het Hof staten al laat bij de toepassing van het recht op privé- en gezinsleven.
De conferentie in Chişinău is daarmee een belangrijk moment. Zij laat zien of Europese staten vast blijven houden aan het mensenrechtensysteem dat burgers sinds decennia bescherming biedt.
Lees het volledige statement: Oproep van het College voor de Rechten van de Mens: bescherm het EVRM in Chişinău