Toegelicht

Hoort isolatie thuis in vreemdelingendetentie?

6 november 2015 - Laatste update 26 januari 2016

2 november presenteerde de Volkskrant cijfers naar aanleiding van een WOB-verzoek waaruit blijkt dat vreemdelingen tijdens hun vreemdelingendetentie relatief gezien nog vaak in een isoleercel worden geplaatst. Isoleren is een van de orde- en strafmaatregelen die tijdens vreemdelingendetentie kan worden opgelegd.

Hoort isolatie thuis in vreemdelingendetentie?

Wat speelt er?

Vreemdelingen zonder verblijfsrecht kunnen in Nederland in detentie worden geplaatst. In detentie kan afzondering (isolatie) zowel als een straf- als ordemaatregel worden opgelegd. Na de zelfmoord van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov in 2013 beloofde toenmalig staatssecretaris Teeven van Justitie om de menselijke maat in het vreemdelingendomein terug te brengen door onder andere het aantal isolaties van vreemdelingen in detentiecentra terug te dringen. Uit de cijfers blijkt echter dat het aantal vreemdelingen dat in isolatie wordt gezet relatief gelijk is gebleven. In 2013 kwamen 3.670 vreemdelingen in detentiecentra binnen en werden er 662 in isolatie geplaatst. In 2014 kwamen er 2.728 vreemdelingen in detentiecentra binnen en werden er 450 in isolatie geplaatst.

Al jaren wordt er door vreemdelingenrechtadvocaten, toezichthoudende instanties en ngo’s kritiek geuit op isoleercelplaatsingen in vreemdelingendetentie. Amnesty International, Dokters van de Wereld en Stichting LOS publiceerden eerder dit jaar een rapport tegen isolatie in vreemdelingendetentie: ‘Als iemand lijdt, moet hij dan naar een isoleercel?’. Hierin doen zij aanbevelingen aan de overheid om de bevoegdheid om isolatie als disciplinaire straf op te leggen in vreemdelingendetentiecentra af te schaffen. Ook bevelen zij aan concrete stappen te nemen om te werken aan het terugdringen en uiteindelijk uitbannen van het gebruik van isolatie als ordemaatregel.

Uit onderzoek blijkt dat isolatie, ook al is deze kortdurend, negatieve gevolgen kan hebben voor de psychische gezondheid. Al na enkele dagen isolatie kunnen (ernstige) gezondheidseffecten optreden. De verschijnselen lopen uiteen van lichamelijke symptomen (zoals duizeligheid en pijnklachten), verwarring en concentratiestoornissen, hallucinaties, tot emotionele reacties zoals angst en depressie.

Wat heeft dat met mensenrechten te maken?

Isolatie in vreemdelingendetentie is zowel vanuit het perspectief van mensenrechten als vanuit medisch oogpunt problematisch. Mensenrechten stellen zware eisen aan het gebruik van isolatie. Het kan alleen worden ingezet als uiterst middel indien het absoluut noodzakelijk is. Het moet bovendien proportioneel zijn en mag niet discriminerend zijn.

De Nederlandse overheid heeft toegezegd het gebruik van isolatie in vreemdelingendetentie te willen beperken. Maar hoort de orde- en strafmaatregel isolatie wel in vreemdelingendetentie thuis? In het wetsvoorstel Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring is een nieuw bestuursrechtelijk regime voor vreemdelingenbewaring opgezet met als doel het regime minder strafrechtelijk van karakter te maken. Immers, vrijheidsontneming in het geval van vreemdelingenbewaring heeft als doel een vreemdeling beschikbaar te houden voor vertrek naar het land van herkomst en niet- zoals bij strafrechtelijke detentie het geval is – om iemand te straffen.

Juist om die reden past het opleggen van een strafmaatregel zoals isolatie niet binnen het bestuursrechtelijke systeem wat er met de wet beoogd wordt. Isolatie zou daarom niet gebruikt moeten worden als strafmaatregel.

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?