Wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf biedt onvoldoende waarborgen voor mensenrechten

14 maart 2013 - Laatste update 26 januari 2016

Het wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf ligt momenteel ter behandeling in de Tweede Kamer. Het College voor de Rechten van de Mens heeft over dit wetsvoorstel een advies opgesteld. In het wetsvoorstel zijn de mensenrechten voor vreemdelingen zonder verblijfsvergunning onvoldoende gewaarborgd. Het gaat hierbij met name om de toegang voor kinderen tot onderwijs, de toegang tot medische zorg en bescherming tegen een verhoogd risico op uitbuiting. Ook constateert het College dat vreemdelingen zonder verblijfsvergunning nog minder snel dan nu het geval is aangifte zullen doen als zij slachtoffer zijn van een misdrijf. Het College voor de Rechten van de Mens is bezorgd over deze effecten van strafbaarstelling van illegaal verblijf die de mensenrechten onder druk zetten.

Wetsvoorstel strafbaarstelling illegaal verblijf biedt onvoldoende waarborgen voor mensenrechten

Toegang tot onderwijs, tot medische zorg en bescherming tegen uitbuiting en andere misdrijven geldt voor iedereen in Nederland. Het College adviseert daarom eerst een onderzoek te doen naar deze effecten voordat wordt besloten het wetsvoorstel al dan niet in te voeren.

Er is op dit moment onvoldoende bekend over de effecten van strafbaarstelling van illegaal verblijf. Wel is duidelijk dat er nu al knelpunten zijn. Deze zullen door de strafbaarstelling van illegaal verblijf toenemen. Zo zullen minder kinderen van wie de ouders geen verblijfsvergunning hebben naar school gaan. Vreemdelingen zonder verblijfsvergunning zullen ook minder toegang hebben tot medische zorg. Verder zullen deze vreemdelingen kwetsbaarder worden voor mensenhandel, uitbuiting en andere misdrijven. Zij zullen zich minder goed kunnen weren, en minder snel aangifte doen. Deze gevolgen zijn extra schrijnend voor de groep mensen zonder verblijfsvergunning die buiten hun schuld Nederland niet kunnen verlaten. Dat is het geval als een vervolging of mensenrechtenschending dreigt bij terugkeer of als zij geen reispapieren kunnen krijgen van hun land van herkomst.

Het College vindt het van belang dat alle gevolgen van het wetsvoorstel duidelijk zijn en deze gevolgen afgewogen worden tegen het doel van het wetsvoorstel.

Als al wordt besloten tot invoering van strafbaarstelling van illegaal verblijf dan adviseert het College een aantal in het advies genoemde waarborgen daarin op te nemen. Zo adviseert het College om niet-uitzetbare vreemdelingen van strafbaarstelling uit te zonderen.

Ter voorbereiding op het advies heeft het College een bijeenkomst georganiseerd waarbij vertegenwoordigers uit de wetenschap, de advocatuur, het onderwijs, de zorg, gemeenten, het ministerie van Veiligheid en Justitie en andere organisaties aanwezig waren. Ook heeft het College afzonderlijk gesprekken gevoerd met organisaties en mensen zonder verblijfsvergunning.

Lees het volledige advies (pdf)