Grensdetentie asielzoekers niet langer houdbaar

19 mei 2014 - Laatste update 27 januari 2016

Nederland negeert de mensenrechten van asielzoekers door hen altijd direct gevangen te zetten als zij via een lucht- of zeehaven ons land inkomen. Dat stelt het College voor de Rechten van de Mens. Het College onderzocht de werkwijze rond grensdetentie en concludeert dat gevangenschap van asielzoekers niet altijd noodzakelijk is en bovendien schadelijk, zeker voor kinderen.

Grensdetentie asielzoekers niet langer houdbaar

Ook Mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, Nils Muižnieks, heeft recent aangegeven dat het opsluiten van asielzoekers in detentiecentra door Nederland ingaat tegen de mensenrechten. Vooral het gevangenzetten van kinderen is zorgelijk en gaat voorbij aan hun kwetsbaarheid. In reactie hierop heeft staatssecretaris Teeven aangegeven dat gezinnen met kinderen die Nederland net binnenkomen in de toekomst niet meer in cellen worden opgesloten.

Het College verwacht dan daarnaast dat staatssecretaris Teeven maatregelen neemt zodat ook asielzoekers die via een lucht- of zeehaven Nederland binnenkomen, hun asielprocedure in vrijheid kunnen doorlopen. Omringende landen zoals Zweden maken gebruik van uitstekende alternatieven zoals een meldplicht.

Vreemdelingen die zonder de juiste documenten of voldoende geld via een lucht- of zeehaven naar Nederland komen, mogen het land niet in. Een deel van hen vraagt asiel aan. Om te voorkomen dat asielzoekers Nederlands grondgebied betreden, zet Nederland hen gevangen in het Justitieel Centrum Schiphol. Hier doorlopen zij het eerste deel van hun asielprocedure. Asielzoekers die via land naar Nederland komen, worden niet gevangen gezet.

Om welke mensenrechten gaat het?

Nederland bepaalt zelf of een vreemdeling het land wel of niet in mag. Daarbij moet Nederland zich houden aan verplichtingen uit verdragen. Het is verboden om iemand van zijn vrijheid te beroven zonder dat dit strikt noodzakelijk is en zonder dat er een weging van belangen van zowel de staat als de asielzoeker aan vooraf gaat. Dit is geregeld in verschillende internationale en Europese mensenrechtenverdragen, zoals in artikel 5 EVRM en 9 IVBPR. Daarnaast is in artikel 31 Vluchtelingenverdrag geregeld dat je niet mag worden opgesloten enkel omdat je asiel aanvraagt.

Gevangenschap niet noodzakelijk

Staatssecretaris Teeven stelt dat het automatisch gevangenzetten van asielzoekers in de praktijk noodzakelijk is, omdat Nederland de Europese buitengrenzen moet bewaken en om claims op vervoersbedrijven te kunnen leggen.

Het College concludeert dat de huidige praktijk niet overeenkomt met de mensenrechten. Er vindt nu geen individuele belangenafweging plaats en de argumenten van de staatssecretaris zijn niet overtuigend om de noodzaak van detentie in alle gevallen te onderbouwen. Nederland is niet verplicht om asielzoekers gevangen te zetten om de Europese grenzen te bewaken. Andere Europese landen zoals Zweden en Polen die aan dezelfde regels gebonden zijn als Nederland kennen geen automatische grensdetentie. Deze landen detineren asielzoekers alleen als er twijfels zijn over hun identiteit om misbruik van de asielprocedure te voorkomen of wanneer de veiligheid in het geding is.

Bovendien laten cijfers uit 2013 zien dat grensdetentie lang niet altijd nodig is. De meeste asielzoekers – 600 van de 780 – aan wie op Schiphol de toegang tot Nederland is geweigerd mogen uiteindelijk toch Nederland in. Ook om financiële claims ten aanzien vervoerders te realiseren, is het detineren van asielzoekers niet noodzakelijk. Hiermee vervalt de veronderstelling dat grensdetentie altijd noodzakelijk is. De noodzaak bestaat alleen als er gevaar dreigt voor de openbare orde of nationale veiligheid.

Effecten van gevangenschap

Gevangenschap heeft op zowel de gezondheid van de asielzoekers als op het verloop van de procedure een negatief effect. Dit geldt vooral voor kinderen en hun ouders en asielzoekers die getraumatiseerd of ziek zijn. Kinderen zijn te jong om te begrijpen waarom zij vastzitten en worden geconfronteerd met de stress en machteloosheid van hun ouders. Gevangenschap is slecht voor hun ontwikkeling en schaadt hen in hun eigenwaarde, vertrouwen en begrip van de situatie.

Lees het volledige advies (pdf)

Voor de redactie

College voor de Rechten van de Mens, Elsa van de Loo, perswoordvoerder 06 4813 0042, www.mensenrechten.nl.

College voor de Rechten van de Mens

Het College voor de Rechten van de Mens is een onafhankelijke toezichthouder op mensenrechten in Nederland. Het College is bij wet ingesteld en beschermt, bevordert, bewaakt en belicht mensenrechten door middel van onderzoek, advies en voorlichting. Dit geldt zowel voor Europees Nederland als Caribisch Nederland: de eilanden Bonaire, St.Eustatius en Saba. Het College voor de Rechten van de Mens ziet ook toe op de naleving van de gelijkebehandelingswetgeving en in individuele gevallen oordeelt het of iemand gediscrimineerd is op het werk, in het onderwijs of als consument.

Wat zijn mensenrechten?

Mensenrechten zijn rechten die gelden voor ieder mens in Nederland. Ze beschermen ons tegen de macht van de staat en zorgen ervoor dat een mens in waardigheid kan leven. Zo heb je bijvoorbeeld recht op een vrije mening, onderwijs, genoeg te eten en een dak boven je hoofd. Die rechten zijn vastgelegd in de Grondwet en internationale verdragen.

Voor meer informatie over het College voor de Rechten van de Mens zie www.mensenrechten.nl.