Toegelicht

Gepubliceerd 08 oktober 2013, 11:16 en laatst aangepast 26 januari 2016, 15:15

Na vrijspraak weer voor de rechter?

1 oktober trad de Wet herziening ten nadele in werking. Deze wet zorgt voor een nieuwe bepaling in het Wetboek van Strafvordering. Wat maakt die mogelijk?

Wat speelt er?

Op 1 oktober trad de Wet herziening ten nadele in werking nadat de Eerste Kamer op 9 april de de wet met 36 stemmen voor en 35 tegen aannam. Deze wet zorgt voor een nieuwe bepaling in het Wetboek van Strafvordering, die het mogelijk maakt dat verdachten die in een strafrechtelijk proces zijn vrijgesproken of ontslagen van rechtsvervolging opnieuw kunnen worden vervolgd. Dit kan alleen als er sprake is van nieuwe feiten waaruit blijkt dat de vrijspraak onterecht was. 'Ten nadele' in de titel van de wet betekent hier dus ten nadele van een voormalige verdachte. De wet is tot stand gekomen omdat verschillende politici het onwenselijk vonden dat verdachten die waren vrijgesproken van een ernstig misdrijf zeer waarschijnlijk zouden zijn veroordeeld wanneer nieuw gevonden gegevens eerder bekend waren geweest.

Mensenrechten

Strafrecht

In het strafrecht en strafprocesrecht spelen verschillende mensenrechten een rol om te waarborgen dat een strafproces eerlijk verloopt. Een van die rechten is dat niemand tweemaal mag worden vervolgd voor hetzelfde feit; dit wordt vaak aangeduid met de Latijnse term: het ne bis in idem beginsel. Deze regel geldt zowel als iemand onherroepelijk is veroordeeld, als wanneer iemand is vrijgesproken. De achtergrond van het beginsel is dat iemand die verdacht is geweest van een strafbaar feit en daarvoor niet is veroordeeld, de zekerheid heeft dat de overheid hem niet opnieuw kan vervolgen en hij verder kan met zijn leven. Het gaat om een fundamenteel beginsel, waar op grond van de nieuwe wet onder omstandigheden van kan worden afgeweken.

Internationale verdragen

Artikel 14, zevende lid, van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten Mensenrechtenverdragen bevat het ne bis in idem beginsel. Volgens het VN Mensenrechtencomité is het heropenen van een strafproces niet verboden, indien sprake is van uitzonderlijke omstandigheden. Artikel 50 van het Handvest van de Grondrechten voor de Europese Unie bevat het ne bis in idem beginsel eveneens. Het Zevende Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens voorziet in artikel 4, eerste lid, in een mogelijkheid voor heropening van een proces als sprake is van een nieuw feit, of wanneer er sprake is van een ernstige tekortkoming in het oorspronkelijke proces. Nederland heeft dit Protocol niet geratificeerd. De toenmalige minister van Justitie, Donner, had bezwaren tegen artikel 2 van dit Protocol, dat gaat over hoger beroep in strafzaken.

De internationale normen verbieden heropening van strafzaken niet, maar staan het toe in bijzondere omstandigheden. De nieuwe wet maakt heropening van strafzaken mogelijk, en bevat verschillende garanties die beogen te voorkomen dat een voormalige verdachte al te gemakkelijk opnieuw kan worden vervolgd. Zo is herziening alleen mogelijk wanneer het gaat om 'een goede rechtsbedeling', alleen voor een aantal ernstige misdrijven, en alleen door de Hoge Raad, op aanvraag van het College van procureurs-generaal.

De discussies en de stemverhouding in het parlement laten zien dat niet iedereen was overtuigd van de reikwijdte van de nieuwe wet, en de toereikendheid van de geboden garanties. Ongetwijfeld zullen in de toekomst zaken voor de rechter komen waarin de toepassing van de wet aan de orde komt, en de vraag naar verenigbaarheid met internationale mensenrechtenbepalingen wordt gesteld. Het is dan aan de rechter om te beoordelen of inderdaad sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die rechtvaardigen dat iemand voor de tweede maal voor een feit wordt vervolgd.

In de media

Datum       

Titel artikel                                                                                                                   Bron
09-04-2013 Rechtsbeginsel 'ne bis in idem' overboord                                                             BNR
09-04-2013 Nieuw bewijs kan leiden tot vervolging na vrijspraak                                            Volkskrant
08-04-2013 Wet herziening ten nadele aangenomen (herziening bij vrijspraak mogelijk)     Juridischdagblad.nl

Tags

Trefwoord: