Dossier

Zwanger en werk

Zwanger en werk

Werkgevers mogen vrouwen niet weigeren voor een baan of anders behandelen op de werkvloer omdat zij zwanger zijn of jonge kinderen hebben. Dit is vastgelegd in meerdere internationale mensenrechtenverdragen en de gelijkebehandelingswetgeving. De bescherming van zwangeren en vrouwen met jonge kinderen geldt bij werving en selectie, arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden, opleiding en promotie, terugkeer na verlof, beëindiging van het contract en bij het niet verlengen van een tijdelijk contract. In 2012 deed het College voor het eerst onderzoek naar discriminatie van zwangere vrouwen op de arbeidsmarkt. Uit het vervolgonderzoek in 2016  van het College blijkt dat nog steeds veel zwangere vrouwen te maken hebben met discriminatie op het werk.

Wat speelt in Nederland?

Nog steeds krijgt het College veel vragen over zwangerschap en werk. Wat mag wel? Wat mag niet? En wanneer is het discriminatie? Ook ontvangt het College jaarlijks een groot aantal verzoeken om te oordelen over een individuele zaak die te maken heeft met zwangerschap en werk.

De voortdurende signalen over discriminatie rond zwangerschap waren aanleiding voor het College om opnieuw grootschalig onderzoek te doen onder meer dan 1000 vrouwen. De belangrijkste conclusies van dat onderzoek op een rij:

  • 43% van de vrouwen die zwangerschap en werk combineren geven aan dat zij iets hebben meegemaakt dat volgens de wet op discriminatie wijst. Ten opzichte van 2012 (45%) is er in de aard en omvang van zwangerschapsdiscriminatie niets veranderd.
  • 1 op de 10 vrouwen heeft meegemaakt dat zij expliciet is afgewezen voor een functie wegens hun zwangerschap, moederschap of kinderwens. 1 op de 5 vrouwen heeft het vermoeden dat ze wegens deze redenen de baan niet hebben gekregen.
  • 44% van de vrouwen met een tijdelijk contract geven aan dat hun contract niet is verlengd (mede) vanwege zwangerschap.
  • 32% van de vrouwen geeft aan dat het contract op het laatste moment niet doorgaat of dat de voorwaarden worden veranderd vanwege de zwangerschap.
  • Ongeveer een kwart van de vrouwen geeft aan dat zij door haar zwangerschap of moederschap is benadeeld bij de arbeidsvoorwaarden. Hierbij gaat het om problemen bij het regelen van zwangerschaps- en bevallingsverlof, bij de terugkeer na het verlof, of het mislopen van promotie, salarisverhogingen, een interne opleiding en/of urenuitbreiding.
  • Daarnaast geeft 22% aan discriminerende situaties te hebben meegemaakt op de werkvloer. Zo worden vrouwen openlijk bekritiseerd op de zwangerschap, of worden ze tijdens of na de zwangerschap strenger beoordeeld in hun functioneren dan daarvoor.
  • 3% van de vrouwen met een vast contract geeft aan dat zij is ontslagen (mede) wegens zwangerschap.
  • Er zijn ook nog andere vormen van zwangerschapsdiscriminatie op de werkvloer denkbaar, maar ligt het erg aan de situatie of ze discriminerend zijn of niet. Zo verloopt de omgang met collega's en/of de leidinggevende niet altijd goed en is het in praktijk niet altijd mogelijk om borstvoeding te geven.
  • Het is voor vrouwen moeilijk om te herkennen wanneer ze wegens zwangerschap of pril moederschap worden gediscrimineerd. Slechts 28% van de vrouwen die gediscrimineerd bleken te zijn, vond zelf ook dat ze gediscrimineerd is.

Voor het hele onderzoek klik hier.

Wat zegt de wet?

Nederlandse wetgeving

Discriminatie van zwangere vrouwen is verboden. Omdat alleen vrouwen zwanger kunnen worden, valt zwangerschap onder de bescherming die de wet biedt tegen discriminatie op grond van geslacht.

Voorbeeld

Voorbeeld 1Het bedrijf Babydump B.V. nam afscheid van een verkoopster nadat zij had verteld dat zij zwanger was. De vrouw had een tijdelijk contract waarvan verlenging al was toegezegd, maar enige tijd nadat zij vertelde dat ze zwanger was, kreeg de verkoopster te horen dat die verlenging niet door ging. De vrouw zou volgens Babydump niet beschikbaar zijn op de dagen die haar leidinggevende had voorgesteld. Direct na haar vertrek heeft Babydump iemand anders aangenomen. Oordeel 2012-121

Voorbeeld 2Een vrouw solliciteerde via een bemiddelingsbureau op een functie. De sollicitatie verloopt voorspoedig en de vrouw krijgt te horen dat als het assessment positief is, zij de baan zal krijgen. Dan vraagt het bemiddelingsbureau haar of ze zwanger is. Zij antwoordt bevestigend. Het bemiddelingsbureau geeft deze informatie door aan de opdrachtgever en de vrouw wordt afgewezen voor de functie. Oordeel: dit is discriminatie op grond van geslacht. Oordeel 2012-97

De belangrijkste Nederlandse wettelijke bepalingen staan in het Burgerlijk Wetboek (art. 7:646 BW), de Wet Gelijke Behandeling van mannen en vrouwen (art. 1, 1b en 3 WGB m/v), en in de Algemene Wet Gelijke Behandeling (art. 1 en 5 AWGB). In het onderdeel wet- en regelgeving staat omschreven wat wel en niet mag op het werk en bij het verlof met de daarbij behorende wettelijke bepalingen.

Er bestaat veel internationale regelgeving waarin bepalingen opgenomen zijn die discriminatie van vrouwen bij de arbeid verbieden.

Internationaal kaderEr bestaat veel internationale regelgeving waarin bepalingen opgenomen zijn die discriminatie van vrouwen bij de arbeid verbieden. Meer specifieke regels voor zwangere werkneemsters staan genoemd in het IVESCR, het Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (het Vrouwenverdrag), verdragen van de International Labour Organization (ILO-verdragen), het Europees Sociaal Handvest en Europese richtlijnen (van de EU). Hierin is onder meer bepaald dat werkgevers vrouwen niet wegens zwangerschap mogen benadelen bij de werving en selectie, de arbeidsvoorwaarden, de arbeidsomstandigheden, terugkeer na het zwangerschaps- en bevallingsverlof en bij de beëindiging van het dienstverband. Verder staan hier ook bepalingen in over zwangerschaps- en bevallingsverlof en over de combinatie van arbeid en zorg. In deze regelgeving wordt bijvoorbeeld bepaald dat lidstaten passende maatregelen moeten nemen om te waarborgen dat moederschap geen bron van discriminatie op de arbeidsmarkt vormt (ILO-verdrag nr. 183). Ook moeten lidstaten waarborgen dat vrouwen bij de arbeid niet benadeeld worden omdat zij met zwangerschaps- en bevallingsverlof gaan (EU Richtlijn 2006/54, 2006).

Wat doet het College?

Het College belicht, beschermt, bewaakt en bevordert de mensenrechten in Nederland door advies, onderzoek en voorlichting. Daarnaast brengt het College individuele oordelen uit over discriminatie op het werk. Als je je op het werk gediscrimineerd voelt, kun je het College vragen om een oordeel over de situatie. Is er nu wel of niet sprake van discriminatie? Alles over de procedure rondom het verzoek om een oordeel bij het College vind je hier

Voor vragen kun je ook terecht bij het College.

Naar aanleiding van het onderzoek naar zwangerschapsdiscriminatie informeert het College zowel werkgevers als werknemers over hun rechten en plichten door bijeenkomsten, gesprekken en publiciteit. Voorafgaand aan het laatste onderzoek over zwangerschapsdiscriminatie heeft het College campagne gevoerd om aandacht te vragen voor zwangerschapsdiscriminatie en vrouwen op te roepen om discriminatie te melden. Deze oproep kreeg veel gehoor .

Ook ontwikkelde het College de training ' Selecteren zonder vooroordelen, voor de beste match'. De training bestaat uit vier interactieve trainingsmodules en gaat in op (vermindering van) de ongewenste effecten die onbewuste stereotypen hebben op de werving en selectie. Lees meer over de training.

 

Wat vindt het College?

Het College vindt het van belang dat er meer bekendheid wordt gegeven aan de rechten en plichten van zwangere werkneemsters en werkgevers van zwangere vrouwen. Nog steeds blijkt dat op dit moment nog veel vrouwen zijn die tijdens hun zwangerschap, hun verlof en terugkeer problemen ervaren. Ten opzichte van het vorige onderzoek uit 2012 is er op dit gebied vrijwel niets verbeterd, en dat betreurt het College. Uit de onderzoeken van het College komt ook naar voren dat zwangere werkneemsters niet altijd op de hoogte zijn van wat wel en niet mag. Zwangerschapsdiscriminatie blijft hierdoor onderbelicht. Het College roept dan ook op om klachten van zwangerschapsdiscriminatie te melden. In de eerste plaats kan een klacht aangekaart worden bij de eigen werkgever. Indien dit bijvoorbeeld geen optie is, kan er ook een melding worden gedaan bij het College of een Antidiscriminatievoorziening (ADV) in de buurt.